PA!N: The future of pain

Op 15 december was het congres van Pijn Alliantie in Nederland (PA!N) met als thema The Future of Pain. Dit congres richt zich op professionals in de zorg, maar patiënten waren ook welkom. Hieronder lees je het verslag van een aantal lezingen die op dit congres zijn gegeven.

The future of pain

De toekomst van pijn, dat was dit jaar het thema van PA!N. Een veranderende samenleving, met nieuwe soorten pijn zoals mentale pijn, mensen met oorlogstrauma’s en een grote groep mensen in de samenleving met een andere culturele achtergrond maken de toekomst voor de op pijn gerichte zorg een grote uitdaging.

Deze dag volgden wij een aantal lezingen en workshops over (chronische) pijn, de patiënten die hiermee leven en de uitdagingen voor de zorgprofessional.

We geven een kort beeld van de dag, zonder al te diep in te gaan op onderzoeksresultaten en medische details. Per onderwerp geven we websites aan die je kunt bezoeken voor meer informatie.

Seksueel geweld bespreekbaar maken

Door: Dr. Iva Bicanic, klinisch psycholoog/onderzoeker/hoofd Landelijk Psychotraumacentrum UMC Utrecht & Centrum Seksueel geweld

Dr. Bicanic zet zich al jarenlang in om seksueel geweld bespreekbaar te maken. Vandaag richt ze zich tot de zorgprofessionals in de zaal. Ongeveer 1 op de 7 mensen (wereldwijd) heeft seksueel misbruik meegemaakt (merendeels als kind). Dat is heel veel. En de kans is dus ook groot dat je als zorgprofessional iemand behandelt die dit heeft meegemaakt. Maar nog niet iedere professional vraagt er standaard naar in zijn consult. Het is belangrijk om dit onderwerp bespreekbaar te maken. Het kan namelijk de pijnklacht en het herstel van pijn beïnvloeden. Maar op welke manier kun je dit het beste bespreekbaar maken in de spreekkamer?

Dr. Bicanic neemt ons mee in het hoofd van het slachtoffer, door middel van het boekje ‘Charlie - Een boek over aanraken en aanzitten’. We leren dat seksueel misbruik vaak gepleegd wordt door iemand uit de nabije omgeving en soms voor een kind ook niet te herkennen of begrijpen is. Vaak jaren later komt een slachtoffer ermee naar buiten (gemiddeld 13,5 jaar later). Dit geheim wat kinderen meedragen zorgt voor mentale, cognitieve, lichamelijke en emotionele problemen. Ook later nog.

Tenslotte geeft dr. Bicanic hele praktische tips gericht op taal om te gebruiken in de wachtkamer. Ze geeft een aantal hele concrete zinnen die je kunt gebruiken in je consult, maar de belangrijkste boodschap is: creëer een omgeving waarin je de patiënt zelf de keus laat om te voelen of hij/zij zich veilig genoeg voelt om zijn/haar verhaal te delen.

Meer informatie

Meer informatie over de onderzoeken van dr. Bicanic is te vinden op haar Wikipedia-pagina. De website van het Centrum Seksueel Geweld geeft meer informatie over hulp aan mensen die te maken hebben gehad met seksueel geweld. Op de website van Vesper Publishing lees je meer over 'Charlie - Een boek over aanraken en aanzitten'. Je kunt het daar ook bestellen.

The Why, How and What of AI

Door: Prof. dr. Job Doornberg, Orthopedisch traumachirurg, UMC Groningen

AI, we horen erover in elke branche. Ook in de zorg wordt onderzocht of AI de arts kan ondersteunen bij zijn werk. We luisteren naar prof. dr. Doornberg, die al een aantal mooie stappen heeft gemaakt met het gebruik van AI in ziekenhuizen.

#nooitmeertikken: taalmodellen kunnen helpen met communicatie met de patiënt

Vaak zien we tijdens rondes dat de patiënt niet meer wordt aangekeken. Er staan drie zorgverleners rond zijn bed: de één is bezig met het opnemen van de gegevens voor het patiëntdossier, de ander is bezig met een order in een bepaald systeem te tikken en de derde persoon is bezig met materialen rondom de patiënt. Het doel van dit onderzoek is om te kijken of het scherm tussen patiënt en zorgverlener weggehaald kan worden. Door AI kunnen simpele taken worden overgenomen en heeft de arts meer tijd voor de patiënt.

Prof. dr. Doornberg heeft verschillende manieren onderzocht om dat in de praktijk te kunnen doen. Eén daarvan is dat het gesprek tussen arts-patiënt wordt opgenomen en er direct een samenvatting in het dossier komt. Een andere manier kan zijn om vragen van patiënten te beantwoorden. De arts controleert het antwoord voordat dit naar de patiënt wordt gestuurd. In de orthopedie wordt 95% van de antwoorden gemaakt door AI geaccepteerd door de arts.

Computer vision: het herkennen van patronen en voorspellen van effectiviteit van een behandeling

Het herkennen van fracturen op een röntgenfoto; daar hebben we als arts geen AI bij nodig. Dat kunnen we heel goed en snel zelf blijven doen. Maar het voorspellen welke breuk stabiel is en goed blijft staan in het gips, daar kunnen we AI wel voor gebruiken, licht prof. dr. Doornberg toe. Iemand uit de zaal laat haar onderarm zien, en zegt dat dit in de praktijk al zo is toegepast. Een mooie manier waar mens en techniek goed kunnen samenwerken. Er wordt nu gekeken of het ook mogelijk is om AI in de operatiekamer te gebruiken door middel van het analyseren van video-opnames van operaties.

Machine learning: data rijker maken

Hier wordt nu al op kleine schaal gebruik van gemaakt; vragenlijsten waarin patiënten kunnen aangeven hoe ze hun behandeling hebben ervaren en of ze na de behandeling tevreden zijn. Een veel gedane operatie in de orthopedie is het plaatsen van een knieprothese. Nu blijkt dat 1 op de 5 mensen die deze behandeling hebben gehad niet tevreden is. Door deze vragenlijsten uit te breiden kan er een voorspelmodel gemaakt worden om te kijken waarom bij de ene patiënt een behandeling het goed doet en de andere niet.

Prof. dr. Doornberg sluit af dat de ethische discussie gevoerd moet (blijven) worden. Want AI kan ons helpen, ook in de zorg, maar veiligheid gaat boven alles. AI is een tool die artsen en andere professional kunnen gebruiken om meer persoonlijke aandacht voor de patiënt te hebben.

Meer informatie

Meer weten over Job Doornberg kan via de website van het UMCG.

Meer informatie over zijn onderzoek vind je op de website UMCG - Research.

Preventie chronische pijn: hoe bereik je personen in kwetsbare situaties?

Door: Remko Soer, Assistant Professor, UMC Groningen en Anastasiya Sanina PHD Researcher UMCG Pain Center

Deze workshop begint met een korte voorstelling van illusionist Steve Carlin. Hij laat zien dat het brein je kan foppen door een verkeerd signaal te sturen. Hij laat hiermee zien dat chronische pijn ingewikkeld is. Zijn illusie is een makkelijke uitleg (een metafoor) van wat de vele onderzoeken naar pijn laten zien.

Uit die onderzoeken blijkt ook dat bij mensen uit lagere sociale klassen en mensen met een andere culturele achtergrond pijn veel voorkomt, maar ook dat deze groep minder therapietrouw zijn of verkeerd met pijn omgaan (bijvoorbeeld het standaard slikken van ibuprofen). Het is moeilijk om deze groep op een makkelijke manier uit leggen hoe pijn werkt en wat een behandeling kan doen. Deze workshop gaat over hoe je deze personen kunt bereiken en voorlichten over pijn. Het project heet xPEDitie Pijn.

De onderzoekers hebben een regio gekozen die sociaal economisch achterloopt op andere regio's (lager opleidingsniveau, meer werkloosheid, zwaarder werk). Dat is de Eems Dollard Regio geworden (stukje noordoost-Nederland en noordwest-Duitsland). Het onderzoek wordt in beide landen op dezelfde manier uitgevoerd.

Het onderzoek hebben ze opgezet aan de hand van de participatieladder van ZonMw. De onderzoekers hebben gebruik gemaakt van ervaringsdeskundigen uit de doelgroep om de campagne zo effectief mogelijk te maken.

Momenteel zijn de onderzoekers in de Eems Dollard Regio bezig met een mediacampagne: hoe kunnen burgers optimaal met pijn omgaan? Ze maken hierbij gebruik van sociale media. Ze maken posts met duidelijke animatievideo’s en in makkelijke taal (B1), om zo de doelgroep voor te lichten en te informeren. Daarnaast maken ze gebruik van influencers uit de regio, die (in het dialect!) grappige, korte filmpjes maken om de doelgroep te bereiken.

Een belangrijk doel is het verminderen van de impact van pijn, en dat het begrijpen van je pijn leidt tot verlichting.

Meer informatie

Meer informatie over de participatieladder vind je op de website van ZonMW.

Meer informatie over xPEDitie Pijn vind je op Instagram en op de website van het onderzoek (zowel in het Duits als in het Nederlands).

Comfortabel met conflicten in de spreekkamer: wat patiënten behandelaren willen meegeven

Door: Manon Biesebroek MSc, docent verpleegkunde Haagse Hogeschool en vrijwilliger Landelijke Pijn Organisatie (LPO)

In deze workshop kijken we naar het perspectief van de langdurige pijnpatiënt en de relatie met zijn behandelaar. Conflicten komen overal voor, ook tussen patiënt en zorgprofessional. Manon Biesebroek laat ons zien dat een conflict niet altijd uit de hand hoeft te lopen en dat het ook als signaal kan dienen. Een signaal voor de behandelaar om dit op het moment te gebruiken als verbinding.

Ze laat ons zien (in een zaal vol behandelaren) wat de patiënt ziet van een behandelaar: vermoeidheid, afstandelijkheid, frustratie, te weinig tijd, conflicten in teams, incongruentie (verbaal-non-verbaal). Een chronische pijnpatiënt zit ook vaak en lang in wachtkamers. Hoe beïnvloed dit zijn/haar indruk van de zorgprofessional en zijn/haar gemoedstoestand? Als behandelaar kijk je toch anders naar een wachtkamer, je hebt geen idee wat dit voor emoties bij de patiënt oproept. Verder heeft de patiënt ook vaak twijfels of deze (nieuwe) behandelaar hem/haar nu wel kan helpen.

Ze laat ons daarna zien wat de patiënt graag van de behandelaar wil: gehoord worden, mijn dossier lezen, samen doelen stellen, begrip voor emoties, open behandel keuzes, erkenning, oog voor secundair verlies.

Dit was een vragenlijst onder 4.000 langdurige pijnpatiënten.

Terug naar een conflictsituatie. Wat kun je als behandelaar doen en zeggen om op dat moment het gesprek niet te laten escaleren? Manon Biesebroek geeft ons tips:

• Zorg voor een start en een afronding van het gesprek.
• Stel vragen als:
  • Wat is voor jou het belangrijkste VANDAAG?
  • Wat heb je NU nodig, waar maak je je het meeste zorgen om?
  • Mag ik checken of ik je goed begrijp?
  • Zullen we samen kijken wat wel mogelijk is?
• Maak een samenvatting van het gesprek.
• Pas je taal aan, aan wie er tegenover je zit.

We zijn allemaal mensen, een zorgprofessional kan ook een keer zijn of haar dag niet hebben. Conflicten hoeven niet de communicatie met de patiënt te stoppen, ook na een conflict kun de patiënt bellen en het erover hebben.

Meer informatie

Meer informatie vind je op de website van de Landelijke Pijn Organisatie.

Gender & pijn

Door Esmeralda Blaney Davidson, associate professor en universitair hoofddocent Experimental Rheumatology, RadboudUMC Nijmegen

We hebben het vaak over de ‘mannengriep’ of dat vrouwen beter tegen pijn kunnen dan mannen. Hoe zit het nu echt? Esmeralda Blaney Davidson neemt ons mee in een lezing over de sexeverschillen bij pijn.

Een aantal feiten op een rij:

• Vrouwen hebben meer pijn dan mannen. Vrouwen zijn ook pijngevoeliger. Dit is niet afhankelijk van leeftijd, leefgebied of ziektebeeld.
• Maar de context beïnvloed pijngevoeligheid voor mannen en vrouwen anders. Sporten, opleiding en ernst en duur van pijn hebben effect op pijngevoeligheid.
• Pijn werkt ook anders in het lichaam:
  • Hormonen hebben invloed op pijn: hoe meer oestrogeen hoe meer pijn, hoe meer testosteron hoe minder pijn.
  • Mannen en vrouwen hebben andere immuungemedieerde pijncellen. Bij mannen is de stof microglia belangrijker en bij vrouwen zijn het de T-cellen.
  • De pijnprikkel naar het brein volgt ook een andere weg in het lichaam van de vrouw dan in dat van de man.
  • Er is ook een andere breinactivatie bij vrouwen.
• Uit onderzoek blijkt dat bij vrouwen pijn vaak onderschat wordt door anderen. Dit komt omdat vrouwen andere taal gebruiken om pijn uit te drukken. Vrouwen lijken uitgebreider en beeldender te beschrijven, terwijl mannen minder en anders focussen op de pijnervaring.

Er is al veel onderzoek gedaan naar pijn, maar veel onderzoek heeft niet gekeken naar het onderscheid tussen mannen en vrouwen. Uit de onderzoeken die gedaan zijn naar de verschillen tussen man en vrouw blijkt dat het vrouwenlichaam vaak toch net iets anders werk dan het mannenlichaam. De behandeling van pijn zal dus ook bij mannen en vrouwen anders moeten in de toekomst. En daarvoor is meer onderzoek nodig!

Meer informatie

Meer over Esmeralda en haar onderzoeken vind je op de website van het Radboudumc.: 

Onderzoeken die gebruikt zijn voor deze lezing:

• Different immune cells mediate mechanical pain hypersensitivity in male and female mice - PubMed
• Pain language and gender differences when describing a past pain event - PubMed
• Sex Differences in Pain Sensitivity in a Dutch Cohort: Cross-Sectional and Web-Based Multidimensional Study - PubMed

Foto: PA!N

Dit artikel is geschreven door Irene Buzzoni.